فريد الدين العطار النيسابوري

مقدمه 26

ديوان عطار ( فارسى )

نام و لقب عطار نام عطار بدون ترديد محمد است زيرا علاوه بر آنكه اغلب تذكره‌نويسان او را به همين نام ناميده‌اند خود شيخ عطار مكرر در اشعارش نام خود را محمد ذكر كرده است . از جمله : من محمد نامم و اين شيوه نيز * ختم كردم چون محمد اى عزيز « 1 » لقب شيخ عطار نيز بدون ترديد فريد الدين است زيرا باز علاوه بر اينكه تمام مورخين و تذكره‌نويسان او را بدين لقب خوانده‌اند در صفحهء اول و آخر نسخهء نفيسى از غزليات و قصايد عطار كه در كتابخانهء مجلس شوراى ملى موجود است و تاريخ كتابت آن 682 يعنى 65 سال پس از شهادت عطار مىباشد « 2 » . لقب عطار را فريد الدين ذكر كرده است . علاوه بر اين خود شيخ عطار در بسيارى از قصايد و غزليات و مثنوىها گاهى خود را فريد مىنامد كه ظاهرا مخفف لقبش همان فريد الدين مىباشد . سال تولد و وفات عطار آغاز و پايان زندگى عطار بدرستى معلوم نيست سال تولد و وفات او را - تذكره‌نويسان به تفاوت ذكر كرده‌اند « 3 » چنان كه از مجموع گفته‌هاى مختلف برمىآيد سال تولد عطار در حدود 540 مىباشد و سال وفاتش در حدود سال 618 در قتل عام نيشابور در فتنهء مغول اتفاق افتاده است . بنابراين شيخ عطار قريب به هشتاد سال عمر كرده است و اين سال عمر با آنچه خود شيخ عطار دربارهء سنين عمر خود ذكر مىكند وفق مىدهد . عطار در اشعارش سنين مختلف عمر خود را از سى سالگى تا هفتاد و اند سالگى متذكر گرديده است : به زير خاك بسى خواب دارى اى عطار * مخسب خيز چو عمر آمدت به نيمهء شصت « 4 » دردا و دريغا كه چو در شصت فتادم * از درج صدف ريخته شد سى گهر من « 5 » تو غافلى و به هفتاد پشت شد چو كمان * تو خوش بخفته‌اى و تير عمر رفت از شست « 6 » مرگ درآورد پيش وادى صدساله را * عمر تو افكند شست در سر هفتاد و اند « 7 »

--> ( 1 ) - مصيبت‌نامه تصحيح دكتر نورانى وصال ص 367 س 21 ( 2 ) - اين نسخه قديم‌ترين نسخهء شناخته‌شده از ديوان عطار در ايران مىباشد و در تصحيح غزليات و قصايد عطار مورد استفادهء نگارنده قرار گرفته است و شرح آن در صفحات بعد خواهد آمد ( 3 ) - رجوع شود به لباب الالباب ، نفحات الانس ، تذكرهء دولتشاه ، مجالس المؤمنين و تذكره‌هاى ديگر ( 4 ) - همين ديوان ص 36 س 7 ( 5 ) - همين ديوان ص 816 س 19 ( 6 ) - همين ديوان ص 35 س 7 ( 7 ) - همين ديوان ص 756 س 9